Kofeina, w tym kawa w diecie osób aktywnych

Dr n. o zdr. Regina Wierzejska, Instytut Żywności i Żywienia w Warszawie.

Kofeina, z powodu jej wpływu na wydolność organizmu wzbudza duże zainteresowanie osób aktywnych fizycznie. W świetle stanowiska Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego stosowanie tej substancji w dawce 3-6 mg/kg masy ciała, na godzinę przed wysiłkiem pozytywnie wpływa na wytrzymałość, a Australijski Instytut Sportu uważa, że dowody naukowe na takie działanie kofeiny są przekonywujące. 

Mechanizm ergogenicznego działania kofeiny nie jest dobrze poznany, ale przypuszcza się, że jest wielokierunkowy. Kofeina poprzez blokowanie receptora adenozyny powoduje wzrost stężenia adrenaliny i kortyzolu, co może zmniejszać odczucie zmęczenia, wzmacniać siłę i wytrzymałość mięśni. Ponadto zwiększa stężenie mleczanów we krwi, nasila glikolizę i wpływa przez to na oszczędzanie glikogenu mięśniowego. Stwierdza się jednak znaczne różnice osobnicze w reakcji na kofeinę, a u niektórych osób tzw. „non-responders to caffeine” nie wywołuje ona żadnego efektu. Powodowane jest to wieloma czynnikami, zarówno genetycznymi (tempo metabolizmu kofeiny), jak i środowiskowymi (palenie tytoniu, zwyczajowe spożycie kofeiny w diecie, stosowanie tabletek antykoncepcyjnych, rodzaj mikroflory jelitowej, pora dnia, wiek).

Kofeina, zażywana w celu podniesienia wytrzymałości fizycznej ma na ogół postać sproszkowaną, ale coraz częściej są to także żele, czy skoncentrowane napoje. Według niektórych autorów kawa, dostarczająca takiej ilości kofeiny, która odpowiada dawce 3-8 mg/kg m.c. może być równie skuteczna, ale w praktyce należy pamiętać o bardzo zróżnicowanej zawartości tego składnika w naparach kawy. 

Wykład na powyższy temat został uwzględniony w programie "IX Ogólnopolskiej Konferencji Dietetyki - Congressus Dietetic”.